دلایل وحدت ۱۳۸۹/۰۷/۰۵

بیان شده توسط استاد علی الله وردیخانی

کتاب: مبدا و معاد

دلایل وحدت

در مقام اثبات توحید خداوند جهان، منطق‌های مختلفی وجود دارد که ذیلاً به پاره‌ای از آنها اشاره می‌کنیم:

اول ـ اگر واجب الوجود متعدد باشد، هیچ یک بر دیگری تلازمی ندارد، زیرا به حکم عقلی، ارتباط از دو جهت بیرون نیست: یا یکی علت دیگری است، در این صورت بین آن دو ارتباط علت و معلولی برقرار است، و یا این که هر دو معلول علت دیگرند. در صورت اوّل، علت خدا و معلول شایستگی مقام خدایی را ندارد؛ و اما بطلان صورت دوم، آشکار است. بنابراین در صورت تعدّد واجب الوجود، هریک از آنها مستقلاً واجد تمام کمالات و منزّه از تمام نقایص خواهد بود. بدیهی است که به حکم تعدّدشان، هریک واجد کمالات خود و فاقدخصوصیات و امتیازات دیگری است و گرنه تعدّدشان، غیر معقول خواهد بود. و اما در این صورت، هر واجب الوجود، مرکب از وجود و عدم خواهد بود و این شرایط مسلماً در واجب الوجود باطل بوده و هرآنچه چنین شود، حادث خواهد بود.

دوم ـ منطق قرآن کریم است که می‌فرماید: «لَوْ کانَ فیهِما آلِهَهٌ اِلاَّ اللهَ لَفَسَدتا فَسُبحانَ اللهِ رَبِّ الْعَرشِ عَمّا یَصِفُونَ»: «اگر در جهان، خدای دیگری غیر از خداوند می‌بود، هر آینه عالم فاسد می‌گشت. پس منزّه است پروردگار عرش از آنچه وصف می‌کنند». چه، اگر دو واجب الوجود دارای قدرت و صفت اراده باشند و هریک از آنها بخواهد در جهان آفرینش به چیزی هستی بخشد، از سه وجه بیرون نخواهد بود: یا ارادة یکی عملی شده و ارادة دیگری عملی نخواهد شد، یا این که ارادة هر دو جامة عمل خواهد پوشید، و یا این که ارادة هر دو عملی نخواهد شد. در صورت اول، یکی واجب‌الوجود و دیگری ممکن‌الوجود خواهد بود، و صورت دوم باطل است چنان که فوقاً اشاره شد،و در صورت سوم هر دو عاجز و هیچ یک شایستگی مقام خدایی را ندارد.

اگر کسی اشکال کند که ممکن است دو واجب الوجود در هر کار توافق کامل داشته باشند، چنین پاسخ گوییم که واجب الوجود باید ذاتی باشد که صفاتش عین ذات و ذاتش عین صفت او باشد. زیرا اگر موجودی صفت و ذات او از هم جدا باشد، مرکب است، و چیزی که مرکب باشد حتماً از اجزاء به وجود آمده، پس اجزاء بر خود مرکب مقدم می‌گردند و مرکب نسبت به آنها مؤخّر، و لذا چنین موجودی قدیم و ازلی نبوده و حادث است. اگر گفته شوشد که مرکب هم مقدم است و هم مؤخّر، پاسخ این است که این اجتماع ضدین و نقیضین بوده و امکان‌پذیر نیست، بعلاوه مرکب چون از اجزاء به وجود می‌آید، حادث است و بعداً به وجود می‌آید نه اول. بنابراین اگر دو واجب الوجود از حیث قدرت و صفت متّحد و در اراده هم متّفق باشند، این دو در ذات هم متحد بوده و جز یکی نتوانند بود.

سوم ـ اگر دو واجب الوجود فرض کنیم، یا هریک می‌تواند جلوگیری از ارادة دیگری کند و یا نمی‌تواند؛ در صورت اول عجز هر دو آشکار و در صورت دوم، عجز هر دو آشکارتر است.

مطالب مرتبط :

  1. انواع وحدت
  2. وحدت خدا
  3. فصل هفتم: مسأله روح – وحدت و ثبات شخصیت
  4. اثبات وحدت در میدان جنگ
  5. محرکِ سکونِ محض
  6. شریک و احتیاج
  7. علم حصولی و علم حضوری
  8. اراده واحد
  9. فرق اماته و قتل
  10. تجسم
  11. مادّه، علت نخستین؟!
  12. برهان حدوث و امکان

شما می توانید دیدگاهی بفرستید, یا از داخل سایت خود بازتاب کنید.

فرستادن دیدگاه

بستن popup دیدگاه

فرستادن دیدگاه