عقل ، هستی مجرد ۱۳۸۹/۰۶/۰۱

بیان شده توسط استاد علی الله وردیخانی

کتاب: مبدا و معاد

عقل، هستی مجرد

اگر در صورت عقلیه که در ذهن مرتسم است تاملی نماییم، در می‌یابیم که این صورت موجود بوده و دارای هویت و هستی است. برهان بر هستی صور عقلیه، آثاری است که بر آنها مترتب است و این آثار موجودات خارجیه از آن صور است. مخترعان و ارباب صنایع و هر فاعل مختاری که از روی قصد و اراده کاری را انجام می‌دهد، بر طبق نقشه علمیه و صورت ادراکیه‌ای است که در ذهن قبلاً آماده نموده و پیدایش فعل عمل در خارج نمود و ظهوری است از آن صور.
گرچه صور علمیه و عقایه هستی واقعی دارند، اما هستی آنها از سنخ محسوسات نیست، زیرا اشارة حسیه بر آنها راه ندارد و دارای ماده، مقدار، سمت و مکان نیستند. چه اگر ماده و جسم بودندة چندین صور عقلیه از آن اشیاء مختلفه به جهت تزاحم اجسام در ذهن جمع نمی‌شدند.
موجودیت و هستی صور عقلیه، نوعی از هستی مطلق است و بهترین تعبیر برای مجردات این است که گوییم هر یک از آنها از امواج هستی مطلق است.
برای مجرد از ماده، هستی و موجودیت حقیقی است و صور عقلیه و علمیة وسیع و محیط و بـرتـر از هستی حسیه است. کسـانی کـه هستی را منحـصر به مـاده و مـادی دانستـه‌اند، نهایتقصور ادراک و محدودیت در تفکر دارند.

و اما خود عقل، جوهری است مجرد از ماده و جسم و صفات آن، یعنی بعد و مساحت جسمی ندارد و اشکال هندسی عارض او نیست و از صفات طبیعیه مانند حرارت و برودت و رنگ‌ها و طعم‌ها منزه است.

مقام عقل مجرد برتر است از صور عقلیه، زیرا که عقل جوهر است و از توابع و ظهورات موجود دیگری نیست، بلکه در حد ذات خود حقیقی بوده و قائم به خود می‌باشد، لیکن صور عقلیه قائم به خود نیستند.

فعلیت عقل، ادراک و تعقل است و در ادراک، حاجات به آلت دیگر و قوای خارج از خود ندارد، ولی نفس در ادراک حسی مانند دیدن و شنیدن نیاز به آلت باصره و سامعه دارد. همان‌طور که در قوس نزول، نخستین صادر عقل است، در قوس صعود نیز کاملترین بازگشت کننده جوهر عاقل است. یعنی مدار عالم امکان از جوهر عقل شروع شده و در جوهر عاقل ختم می‌شود، و اگر این عقل شکوفا نگردد و تفکر و تعقل به مرتبة کمال نرسد، به عبادت نیز در حقیقت به مقام تحقق نخواهد رسید.

مطالب مرتبط :

  1. خلقت ارواح
  2. مادّه، علت نخستین؟!
  3. حرکت جوهری ماده
  4. اختلاف آراء درکیفیت روح
  5. بطلان جزء لایتجزا
  6. فرق نفس ناطقه با نفس حیوانی
  7. دلایل تجرد نفس
  8. دلایل علم
  9. مفهوم اجزاء اصلی و فرعی
  10. آداب باطنی زیارت
  11. فشار قبر و تصفیۀ روح
  12. حکمت سعی بین صفا و مروه

شما می توانید دیدگاهی بفرستید, یا از داخل سایت خود بازتاب کنید.

فرستادن دیدگاه

بستن popup دیدگاه

فرستادن دیدگاه