فصل اول: صرف وجود – جهان واقعی ۱۳۸۹/۰۵/۲۶

بیان شده توسط استاد علی الله وردیخانی

کتاب: مبدا و معاد

جهان واقعی

آیا این جهان حقیقتی دارد؟ یا مانند سرابی است که به صورت آب می‌نماید؟ گروهی گویند این جهان را حقیقتی نیست. آنان منکر بدیهیات و حسیات و نظریات هستند و گویند همچنان که سوار در کشتی، ساحل را متحرک می‌بیند ـ هر چند ساحل متحرک نیست ـ سخن دربارة بدیهیات و نظریات نیز چنین است.

یکی از دلایل ایشان این است که میان ادراک حواس در محسوسات اختلافی است. گویند برای ادراک راهی جز حواس نیست و یک بیننده، چیزی را از دور کوچک می‌بیند و از نزدیک بزرگ، و چشنده‌ای در موقع سلامتی مزاج، عسل را شیرین می‌یابد و موقعی که دارای تب صفراوی است، تلخ؛ و بر این قیاس است ادراکات حواس دیگر. دیگر از دلایل ایشان این که انسان در موقع خواب دیدن، در حق بودن آن شک ندارد با این که حق نیست؛ مثلاً کسی خود را در یکی از شهرهای دور دست می‌بیند با این که در آن شهر نبوده است.

اکنون ببینیم که ایشان دراین عقیدتشان‌راه صواب رفته‌اند یا خطا؟از ایشان می‌پرسیم‌که شما دراین ادعای خود حقید یا ناحق؟ اگر گویند حقیم، پس در جهان حقیقتی وجود ندارد. واگر گویند ناحقیم، به بطلان ادعای خود اعتراف کرده‌اند. وانگهی آن که می‌گوید این جهان حقیقتی ندارد، کیست و هویت اوچیست و چگونه به این مسأله پی برده؟ آیا این دریابنده حق است یا باطل؟ اگر حق است، پس در جهان حقیقتی وجود ندارد، و اگر باطل است، باطل چگونه می‌تواند حکم کند؟

این که می‌گویند برای ادراک راهی جز حواس نیست وحقیقتی وجود ندارد، سئوال می‌کنیم که حکم شما براین که «در جهان حقیقتی نیست» محسوس است یا غیرمحسوس، اگر محسوس است به کدام قوة حاسه ادراک کرده‌اید، و اگر غیرمحسوس است، پس باید غیر از این حواس ظاهری، حواس باطنی دیگری نیز داشته باشیم که از جنس آنها نبوده و غیرمحسوس را ادراک کند.

پرسش دیگر این که اگر حقی نباشد، چگون می‌توان با باطل اعتبار قائل شد؟ و اگر حقیقتی نباشد، مجاز چگونه صورت می‌بندد؟ و اگر راست نباشد، دروغ چه معنی دارد؟ و اگر واقع نباشد، خلاف واقع را چگونه می‌توان اثبات نمود؟

می‌گویند انسان در موقع خواب دیدن، شک در حق بودن آن ندارد، با این که حق نیست. در این جا باید دانست که خواب چیست و خواب دیدن چگونه است. آیا قوای انسان تنها منحصر است به حواس ظاهری؟ و این خواب دیدن‌های بسیاری که بعد از بیداری، همچنان که در خواب مشاهده شده به وقوع می‌پیوندد، چگونه است؟

اگر چه انسان بسیاری از اندیشه‌ها و پندارها و خواسته‌های خود را در خواب می‌بیند، اما آیا تمام خواب‌ها چنین است؟ بسیاری از خواب‌ها اطلاع بر نهانی‌ها و اخبار از گذشته و آینده است. سعنی آنچه را که در خواب می‌بینید، بعد از بیداری به وقوع می‌پیوندد. آیا می‌توان این حقیقت را انکار کرد که ایشان خواب و بیداری را یکسان دانسته و نیز مشاهدات خواب و بیداری را از حیث باطل بودن یکسان می‌دانند؟

اینان در یکجا می‌گویند برای ادراک راهی جز حواس نیست، و رد جای دیگر می‌گویند انسان در موقع دیدن خواب، سک در حق بودن آن را ندار، با این که حق نیست. ایشان در گفتار دوم خود، اعتراف می‌کنند که راهی برای ادراک جز حواس نیز هست. زیرا که حواس در موقع خواب، همه از کار خود دست کشیده و تعطیل کرده‌اند. بنابراین انسان باید غیر از این حواس ظاهری، دارای قوای باطنی دیگری نیز باشد.

ضمناً بنابرآنچه گذشت، مطلبی را باید اعتراف کنیم، این است که هر یک از ما دارای چیزی است که تمیز می‌دهد و مقایسه می‌کند و حکم می‌نماید و نتیجه می‌گیرد؛ آن چیز را به هر اسمی که خوانیم مختاریم. در نامگذاری، دعوی نداریم، خواه قوة ممیزه‌اش خوانیم یا قوة عاقله‌اش نامیم، یا نفس ناطقه‌اش دانیم و یا با روح و عقل یا «من» و دیگر نام‌ها بدان اشارت کنیم.

مطالب مرتبط :

  1. صالحان ، وارثان زمین
  2. شریک و احتیاج
  3. تکلم در همه عوالم وجود
  4. عوالم وجود
  5. اصالت وجود
  6. مراتب وجود در مشهودات
  7. خود آگاهی و جهان آگاهی
  8. برهان صدّیقین
  9. رویا و واقعه
  10. هماهنگی ظاهر و باطن
  11. حکمت سعی بین صفا و مروه

شما می توانید دیدگاهی بفرستید, یا از داخل سایت خود بازتاب کنید.

فرستادن دیدگاه

بستن popup دیدگاه

فرستادن دیدگاه