گفتار چهاردهم ۱۳۹۲/۰۷/۱۱

بیان شده توسط استاد علی الله وردیخانی

کتاب: تعلیم و تربیت (ارشاد) – جلد دوم

«یُجَاهِدُونَ فِی سَبِیلِ اللَّهِ وَلَا یَخَافُونَ لَوْمَةَ لائِمٍ»
یکی از صفات مذموم که ممکن است از دوران کودکی دامنگیر انسان شود و مانند یک بیماری مزمن صاحبش را همواره رنج دهد، کمروئی و خجالت کشیدن‏های بی مورد و نابجا است. این حالت روانی مانند بسیاری از صفات ناپسندیده از احساس پستی و عقدة حقارت سرچشمه می‏گیرد.
چه بسیار کودکانی که در مدرسه با کمال جدیت تحصیل کرده و برنامه های درسی را به خوبی فراگرفته‏اند، ولی در موقع امتحان به علت ضعف نفس و حیاء بی مورد دچار انفعال و شرمساری می‏شوند ، آن چنان خود را می‏بازند که گوئی آنچه را خوانده‏اند فراموش کرده‏اند و بنابراین از دادن جواب عاجز مانده و در نتیجه از پیشرفت های عادی در سالهای تحصیلی محروم می‏مانند.
چه بسیار اطفالی که بر اثر کمروئی و خجالت کشیدن، جرأت معاشرت با مردم را ندارند و به خود مطمئن نیستند و در خویشتن احساس پستی و حقارت می‏کنند، و از شرکت در مجالس و برخورد با اشخاص خائفند و در بعضی مواقع از رفتن به منزل بستگان، و نیز سخن گفتن با آنها احساس انفعال و شرمساری می‏کنند.
عوامل متعددی می‏تواند سبب پیدایش این خوی ناپسند در کودکان گردد؛ یکی از علل مهم، گفتار و رفتار توهین آمیز این و آن نسبت به کودک است.
طفلی که از اولین روز زندگی مورد تحقیر و تمسخر مردم واقع می‏شود و روانش از ضربات اهانت آسیب می‏بیند، آن طفل همواره در خود احساس حقارت می‏کند؛ و گاهی این خوی ناپسند چنان در اعماق جانش ریشه می‏کند و شخصیت او را درهم می‏شکند که ممکن است تا پایان عمر به این بیماری گرفتار شود.
خجالت کشیدن که در لغت عرب «حیا» و در زبان فارسی «شرم و آزرم» گفته می‏شود، عبارتست از انفعال و انکسار روانی به علت ترس از سرزنش و ملامت دیگران. این حالت روانی یعنی شرم و حیا، اگر در مواقع صحیح و بجا ظاهر شود، یکی از صفات پسندیدة آدمی است، و اگر بی مورد و نابجا ظاهر شود یکی از خلقیات مذموم است.
حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و آله می‏فرماید: «اَلْحَیاءُ حَیائانِِ، حَیاءُ عَقْلٍ وَ حَیاءُ حُمْقٍ فَحَیاءُ الْعَقْل هُوَ الْعِلْمُ وَ حَیاءُ الْحُمْقِ هُوَ الْجَهْلُ» یعنی حیا بر دو قسم است: یکی حیاء عاقلانه و دیگری حیاء احمقانه. حیاء عاقلانه ناشی از علم و دانش، و حیاء احمقانه ناشی از جهل و نادانی است.
حضرت صادق علیه السلام از حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و آله روایت کرده که آن بزرگوار می‏فرماید «اَلحَیاءُ عَلى وَجهَینِ فَمِنهُ ضَعْفٌ وَ مِنْهُ قُوَّةٌ وَ إسلامٌ وَ إیمانٌ» :یعنی حیا بر دو قسم است یکی ضعف نفس و زبونی است و دیگری قوت نفس و اسلام و ایمان است.
در برنامه های تربیت کودک، پدران و مادران عاقل موظفند کودکان خود را طوری پرورش دهند که از طرفی دارای حیاء عاقلانه شوند و از طرف دیگر دچار ضعف و حیاء احمقانه نگردند.
بعضی از صفات مانند حب فرزند و ترس و نظایر آنها مشترک بین حیوانات و انسان است، لکن شرم و حیا تنها به انسان اختصاص دارد و هیچ یک از انواع حیوانات در خود احساس شرم و حیا نمی‏کند.
حضرت صادق علیه السلام در توحید مفضل می‏فرماید: ای مفضل فکر کن در صفتی که خداوند متعال آن را تنها به انسان اختصاص داده و حیوانات از آن بی بهره‏اند، این خوی پسندیده و بزرگ و این خُلق ارزنده و عظیم، حیا است.
فایدة «حیا» در اجتماع انسانی جلوگیری از معاصی است؛ هر انسانی بطور طبیعی مایل است در راه اِعمال تمایلات نفسانی از هر جهت آزاد باشد و به تمام خواسته های خود لباس عمل بپوشاند، ولی این آزادی بی قید و شرط موافق صلاح و سعادت او نیست. به همین جهت است که در تعالیم آسمانی چیزهایی که برخلاف مصالح فردی و اجتماعی است، ممنوع شناخته شده و مردم باید از آنها اجتناب کنند.
برای سرکوب کردن تمایلات غیر مشروع بشر و برای این که اجراء قوانین سعادت بخش آسمانی به بهترین صورت انجام گیرد، قدرتی لازم است که از قوانین الهی حمایت کند. خلاصه، قانون ضامن اجرا لازم دارد و بدون ضمانت اجرائی، هوای نفس و تمایلات درونی بر مردم غلبه کرده و آنان را به هوی پرستی و قانون شکنی وادار می‏کنند و آن قدرت و ضامن اجرا همانا «شرم و حیا» است.
در ملل راقی و متمدن واقعی و نیز در اجتماعی که مردم کم و بیش از کمالات روانی و تعالی روحانی برخوردارند، ضامن اجرا تنها مقررات کیفری و شکنجه و مجازات نیست بلکه عوامل تربیتی و ذخائر روانی بهترین و بالاترین ضامن اجراء قوانین آسمانی هستند.آری معنویات مردم در حسن اجراء آن قوانین تأثیر عمیق و درخشانی دارد.

مطالب مرتبط :

  1. گفتار چهاردهم
  2. گفتار سوم
  3. گفتار پنجم
  4. گفتار سوم
  5. گفتار سیزدهم
  6. گفتار نهم
  7. گفتار بیست و دوم
  8. گفتار هشتم
  9. گفتار دهم
  10. گفتار چهارم
  11. گفتار نوزدهم
  12. گفتار یازدهم

شما می توانید دیدگاهی بفرستید, یا از داخل سایت خود بازتاب کنید.

فرستادن دیدگاه

بستن popup دیدگاه

فرستادن دیدگاه