گفتار هشتم ۱۳۹۲/۰۷/۱۱

بیان شده توسط استاد علی الله وردیخانی

کتاب: تعلیم و تربیت (ارشاد) - جلد اول

شیطان مانند خون در بدن انسان جاری و سیال و همه آن را فرا گرفته، مانند هوا در قدح، و اگر کسی خواهد قدحی را از هوا خالی نماید نتواند تا آن را با چیز دیگر پر‏نسازد. پس ظرف دل نیز چنین است که اگر آن را مشغول به یاد خدا و فکر امری از امور دینیه کند راه شیطان بسته شود و الّا هر لحظه که از خدا غافل ماند در آن دم شیطان بدل راه یابد و وسوسه کند، چنان که خداوند متعال در کتاب کریم فرموده « وَمَن یَعْشُ عَن ذِکْرِ الرَّحْمَنِ نُقَیِّضْ لَهُ شَیْطَانًا فَهُوَ لَهُ قَرِینٌ» .
علاج قطعی وساوس شیطان بر سه است:
اول- این که راههای عظمیه‏ای شیطان را در دل رئوس صفات زمیمه و اصول ملکات رذیله است سد کند؛ مانند غضب و شهوت و حرص و حسد و عداوت و کبر وبیم و محبت دنیای دنیه و نحو اینها، که هر یک دری است از برای شیطان که چون آنرا مفتوح دید داخل شود و وسوسه کند و بعد از سد راهها نمی‌تواند داخل شود، مگر گاه گاهی برسبیل عبور از راه های خفیه.
دوم- گشودن در ملک با صفاتی که اضداد صفات مذکوره است از اخلاق فاضله و صفات شریفه و ملازمت ورع و طاعت و مواظبت بر تقوی و عبادت.
سوم- اشتغال به ذکر خداوند منان در دل و زبان بعد از سد ابواب عظیمه شیطان. اگر چه سلطنت و تصرفات او از مملکت دل تمام می‌شود ولی گاه‌گاهی از راههای پنهانی گذر کند و چون به یاد خدا دفع نشود به تدریج راهی برای خود پیدا کرده و در بعضی از زوایای دل مأوی و مسکن کند.
ذکر خدا در دل اگرچه مدخلیت بسیار دارد در دفع وساوس شیطان، لیکن اگر سد ابواب او نکند و صفات ذمیمه و علاقه دنیای دنیه از خود دور نکرده باشد، چندان فایده‏ای از ذکر مترتب نمی‌شود بلکه هرچه به یاد خدا دفع شود، زیاده از آن داخل می‌شود مانند حوضی که از نهرهای بسیار آب متعفن داخل شود و کسی خواهد با ظرف کوچکی آب آن را بیرون ریزد. چه تا سد راه نکند منع آب نتواند کرد، هر ظرفی را که با آب پرکرده بیرون ریزد اضعاف آن از نهر داخل شده و حوض را از آب متعفن مملو کند.
فایده ذکر هنگامی ظاهر شود که نفس از شوائب هوی و هوس پاک، و دل با انوار ورع و تقوی تابناک شود و ذکری که دافع وساوس شیطانیه و خواطر نفسانیه است ذکر قلبی است که آن مشغول ساختن دل است به یاد خدا، و اگر ذکر قلبی با ذکر زبانی جمع شوند فایده آن بیشتر و در دفع شیطان ادخل است. ذکر زبانی اگرچه به تنهایی خالی از ثواب نیست ولی مقابله با شیطان و مدافعه با وساوس او نتواند کرد.
سد ابواب شیطان اگرچه صعب و مشکل است ولی مرتبه‏ا‏ی است بس عظیم، کلید سعادات و مفتاح ابواب مرادات است. دل مانند ظرفی است که خالی بودن آن از هوی یا چیزهای دیگر محال است. اگر ظرف دل را از خیالات فاسده تهی کند، محل ذکر خدا و نزول جند ملایک گردد و ابواب معارف از عالم فیض بر او گشوده شود و در نتیجه از دوام یاد خدا انس به او، و از انس شوق لقای او حاصل آید و بدین سبب ظلمات شکوک و اوهام از او زایل گردد و نفس به مقام اطمینان رسد.
چنان که خداوند متعال فرموده « اَلا بِذِکرِاللهِ تَطمَئِنُ القُلُوبُ »: که به سبب یاد خدا دل‌ها به مرتبه اطمینان رسد . خلاصی از چنگ وساوس شیطان موقوف است بر تخلیه نفس از صفات رذیله و تخلیه آن با صفات حسنه، و مواظبت بر ذکر خدا؛ به جهت آن که بعد از تخلیه و تحلیه، نفس را صفائی و بهجتی حاصل آید و قوه عاقله را تسلط و قوتی حاصل شود و از کشاکش قوای دیگر مصون ماند و بر سایر قوا مستولی و غالب گردد و عنان قوه واهمه و متخیله را ضبط کند. چنان که آنها را بدون امر و نهی قوه عاقله تصرفی نباشد و به هر وادی که خواهند نتوانند رفت. بعد از این که این حالت مکرر شد و به مرتبه ملکه رسید، این دو قوه را ملکه اطاعت و انقیاد قوه عاقله حاصل آید و از هرزه گردی و اضطراب باز ایستد و به غیر از خواطر محموده از دل خطور نکند و نفس منقاد قوه عاقله شود و نزاع بین جند ملایک و شیاطین بر طرف، بلکه سد ابواب شیاطین شده و جند ملایک بی‏متنازع در آنجا قرار گیرد و نفس در کمال اطمینان مستقر گردد.

 

مطالب مرتبط :

  1. گفتار هشتم
  2. گفتار پنجم
  3. گفتار نوزدهم
  4. گفتار هفدهم
  5. گفتار هجدهم
  6. گفتار بیستم
  7. گفتار سیزدهم
  8. گفتار دوازدهم
  9. گفتار هفتم
  10. گفتار چهاردهم
  11. گفتار نهم
  12. گفتار بیست و یکم

شما می توانید دیدگاهی بفرستید, یا از داخل سایت خود بازتاب کنید.

فرستادن دیدگاه

بستن popup دیدگاه

فرستادن دیدگاه