فرق فاعل مختار و موجب ۱۳۸۹/۰۸/۱۲

بیان شده توسط استاد علی الله وردیخانی

کتاب: مبدا و معاد

فرق فاعل مختار و موجب

فرق مابین مختار و موجب چند وجه است: اوّلاً مختار قادر است بر ایجاد فعل و ترک آن،ولی موجب برخلاف این است. ثانیاً علم و ارادة مختار، سابق است بر فعل او، یعنی فعلش مسبوق است بر علم و ارادة او، ولی در موجب چنین نیست. ثالثاً تأخیر در فعل مختار جایز است، لیکن موجب از فعل خود جدا نیست مانند آفتاب که هرگز از اشراق خود منفک نمی‌باشد.

اگر قادر متعال موجب بود لازم می‌آمد عالم یعنی ماسوی الله که اثری است از او، قدیم می‌شد به جهت این که خالق قدیم است، و این باطل است در اثبات قدرت محض خالق عالم، پس او مختار است و موجب نیست، یعنی فعل او به ایجاد است نه به ایجاب.

انکار کمال اختیار از صانع عالم کفر محض است، به جهت آن که کمال خواستن و نخواستن از فاعل مختار صادر می‌گردد و از مضطر هرگز ملحوظ نمی‌باشد، چنان که آتش نمی‌تواند خود را از احتراق و احراق نگهدارد. وجوب فعل مضطر به مقتضای ذات و لاعن شعور است، و وجوب فعل مختار به مقتضای علم و شعور است. فعل هریک از مضطر و مختار، واجب است لیکن فعل مضطر به مقتضای طبع و ذات اوست و تخلف از آن ممکن نیست، ولی فعل مختاربه مقتضای علم وارادة اوست وتخلّف او درصورتی که اصلح نباشد یاافسد باشد، جایز است.

بنابراین صانع عالم فاعل مختار است، یعنی فعل او به جهت داعی از دواعی باشد که افعال محکمه و متقنه مشتمل بر مصالح غریبه و محتوی فواید عجیبه از او صادر می‌شود که دلالت می‌کند بر این که اوست فاعل مختار، و ظاهر است آثار فعل او بر کسی که نظر کند به مخلوقات غریبه و مصنوعات عجیبة او بالخصوص بر اهل تدبّر. ما بالعیان می‌بینیم فعل او را بر آنچه مصلحت است و ترک بر آنچه مفسده است به جهت آن که فعل و ترک او مسبوق بر علم و حکمت اوست.

بنابراین خداوند عالم، مرید و کاره است. مرید یعنی اراده کننده اما نه همیشه، بلکه به مصلحتی اراده کند و به مصلحتی اراده نکند، یعنی اراده‌اش تابع حکمت است و این نوع اراده از صفات افعال است، نه از صفات ذات او مانند علم و قدرت که عین ذاتش است.

ارادة او مر افعال خود را عبارت است از علم او که موجب است بر ایجاد فعلی به سبب اشتمال آن فعلی بر مصلحتی؛ و ارادة اوامر افعال عبادش را آن است که اراده کرده ایقاع طاعت را بر ایشان به اختیار، و کراهت اومر افعال عبادش را آن است که نهی کرده ایشان را از ایقاع معاصی به وجه اختیار، زیرا که در ارتکاب آن مفسده‌ای هست.

مطالب مرتبط :

  1. اختیار
  2. فناء ، نهایت حرکت
  3. جبر و اختیار
  4. اراده واحد
  5. صفات فعل
  6. شبهۀ امتناع اعاده معدوم
  7. برهان حدوث و امکان
  8. مراتب وجود در مشهودات
  9. فصل دوم- صفات الهی: صفات ثبوتیه
  10. سرور درشهود
  11. ارتباط اراده و اخلاق
  12. روش معالجه کلی امراض

شما می توانید دیدگاهی بفرستید, یا از داخل سایت خود بازتاب کنید.

فرستادن دیدگاه

بستن popup دیدگاه

فرستادن دیدگاه